Deregulacja w akcyzie. Szereg uproszczeń, ale także ograniczenia
W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu UD433, przewidującego zmiany w ustawie o podatku akcyzowym oraz w niektórych innych ustawach. Projekt obejmuje rozwiązania dotyczące kilku branż i obszarów rozliczeń akcyzowych. Choć celem większości zapowiadanych zmian jest uproszczenie obowiązków, ograniczenie barier administracyjnych lub zmniejszenie obciążeń podatkowych, to nie wszystkie z proponowanych rozwiązań są korzystne dla podatników. W wyniku nowelizacji przepisów poszkodowane mogą zostać m.in. podmioty z branży motoryzacyjnej.
Na obecnym etapie dostępny jest jedynie opis planowanych rozwiązań, a nie pełne brzmienie projektowanych przepisów. Ich szczegółowy zakres oraz praktyczne konsekwencje będzie można ocenić dopiero po opublikowaniu projektu ustawy.
Rabat na samochód bez korekty akcyzy?
Z perspektywy branży motoryzacyjnej najistotniejsza zmiana ma dotyczyć podstawy opodatkowania przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu samochodu osobowego.
Dziś, zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku akcyzowym, podstawą opodatkowania jest co do zasady kwota, jaką podatnik jest obowiązany zapłacić za samochód (w szczególnych przypadkach może nią być średnia wartość rynkowa pojazdu). Wątpliwości pojawiają się, gdy po rozliczeniu akcyzy zagraniczny producent lub dostawca udziela polskiemu dystrybutorowi rabatu i wystawia fakturę korygującą. Upust może zależeć m.in. od wolumenu zamówień, realizacji planów handlowych lub spełnienia innych warunków ustalonych między stronami.
Bazując na obecnym kształcie przepisów, organy podatkowe przyjmują, że późniejsze obniżenie ceny nie wpływa na wysokość należnej akcyzy. W ich ocenie podstawę opodatkowania ustala się na moment powstania obowiązku podatkowego, a przepisy nie przewidują jej późniejszej korekty z powodu rabatu.
Korzystny zwrot w orzecznictwie NSA
Co istotne, stanowisko organów zostało zakwestionowane w serii wyroków NSA z 12 stycznia 2023 r. Sąd uznał, że jeżeli mechanizm zmiany ceny został wcześniej przewidziany, faktura korygująca może uzasadniać korektę akcyzy i wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty.
Orzecznictwo w tym zakresie nie było jednak jednolite, czego przykładem jest wyrok z 29 lutego 2024 r., sygn. I GSK 429/20, w którym NSA zajął stanowisko niekorzystne dla podatnika.
Choć nie opublikowano jeszcze przepisów przejściowych, to projektowane zmiany nie powinny dotknąć już złożonych korekt, toczących się postępowań nadpłatowych oraz spraw sądowych – wręcz przeciwnie, taka jednoznaczna zmiana przepisów potwierdzałaby, że przed jej wprowadzeniem uzyskane rabaty i upusty miały wpływ na podstawę opodatkowania akcyzą WNT pojazdów.
Projekt ma rozstrzygnąć spór na korzyść fiskusa
Założenia projektu UD433 przewidują, że rabat lub upust udzielony po powstaniu obowiązku podatkowego nie pozwala na obniżenie podstawy opodatkowania samochodu osobowego. Ministerstwo Finansów wskazuje, że zmiana jest odpowiedzią na kształtujące się orzecznictwo niekorzystne dla organów podatkowych. Jeżeli zostanie przyjęta w zapowiadanym kształcie, rabat udzielony po wystawieniu pierwotnej faktury dokumentującej dostawę pojazdu nie wpłynie na wysokość podstawy opodatkowania, nawet gdy ostateczna cena samochodu będzie niższa.
Rozwiązanie to może mieć szczególne znaczenie dla dystrybutorów i innych podmiotów dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów, które rozliczają się z zagranicznymi dostawcami przy wykorzystaniu systemów bonusowych i rabatowych.
Co z wcześniejszymi rozliczeniami?
Na obecnym etapie nie można przesądzić, jak projektowana regulacja wpłynie na wcześniejsze rozliczenia. Nie opublikowano jeszcze przepisów przejściowych, dlatego nie wiadomo, jaki będzie los rabatów przyznanych przed wejściem w życie nowych przepisów. Co do zasady zmiana ta nie powinna dotykać już złożonych korekt, toczących się postępowań nadpłatowych oraz spraw sądowych – wręcz przeciwnie, taka jednoznaczna zmiana przepisów potwierdzałaby, że przed jej wprowadzeniem uzyskane rabaty i upusty miały wpływ na podstawę opodatkowania akcyzą WNT pojazdów.
Podatnicy powinni monitorować dalsze prace legislacyjne oraz gromadzić dokumentację potwierdzającą, że warunki przyznania rabatu zostały ustalone przed powstaniem obowiązku podatkowego.
Korzystne uproszczenia w akcyzie
Pozostałe zmiany mają w większości charakter deregulacyjny.
Dodatki i domieszki do paliw silnikowych mają zostać opodatkowane stawką właściwą dla paliwa, do którego są dodawane. Rozwiązanie powinno ograniczyć przypadki, w których komponent paliwa jest objęty wyższą stawką niż gotowy produkt.
Złagodzone mają zostać także warunki prowadzenia magazynowych składów podatkowych dla napojów alkoholowych. Obecnie podmiot przechowujący różne kategorie alkoholu musi odrębnie spełniać minimalne progi dla każdej z nich, np. 23 mln zł dla alkoholu etylowego i 8 mln zł dla piwa. Po zmianie osiągnięcie wyższego progu właściwego dla alkoholu etylowego ma umożliwiać również magazynowanie innych napojów alkoholowych objętych niższymi limitami.
Projekt przewiduje ponadto mechanizm odliczenia akcyzy od przeterminowanych napojów alkoholowych pod warunkiem ich zniszczenia. Uproszczenia mają objąć również wybrane obowiązki związane z systemem EMCS PL2, produkcją biogazu, wodoru i biowodoru oraz powstawaniem niewielkich ilości wyrobów energetycznych jako produktów ubocznych.
Planowane jest ponadto rozszerzenie zwolnienia z akcyzy na benzynę wykorzystywaną do napędu bezzałogowych statków powietrznych oraz zastąpienie stałej kwoty w wysokości 1,30 zł rzeczywistym kosztem banderoli legalizacyjnej przy ustalaniu progu ceny sprzedaży papierosów i tytoniu istotnego dla dodatkowego opodatkowania akcyzą.
Kiedy zmiany mogą wejść w życie?
Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów zaplanowano na IV kwartał 2026 r. Następnie projekt będzie musiał przejść kolejne etapy procesu legislacyjnego. Zgodnie z opublikowanymi założeniami ustawa ma zasadniczo wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Inny termin przewidziano dla niektórych zmian w podatku od wydobycia niektórych kopalin, które również zostały objęte przedmiotowym projektem.
Choć projekt UD433 może przynieść przedsiębiorcom szereg korzystnych uproszczeń, to jego skutki nie będą jednakowe dla wszystkich podatników. Dla branży motoryzacyjnej szczególne znaczenie ma planowana, niekorzystna zmiana dotycząca rabatów potransakcyjnych, która wyłączy możliwość obniżenia podstawy opodatkowania w przypadku rabatów udzielonych po powstaniu obowiązku podatkowego. Ocena wpływu nowych regulacji na bieżące rozliczenia podatników będzie możliwa dopiero po opublikowaniu projektu ustawy, w tym przepisów przejściowych.
Autor: Dominika Wiśniowska