Odszkodowanie należne finansującemu od korzystającego w związku z wypowiedzianą umową leasingu jednak z VAT?
Kwalifikacja na gruncie VAT świadczeń otrzymanych przez wynajmującego od najemcy z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu przez finansującego nie budziła dotąd istotnych rozbieżności interpretacyjnych. Zarówno fiskus, organy podatkowe, jak i sądy zgodnie twierdziły, że ze względu na odszkodowawczy charakter takich świadczeń, nie podlegają one opodatkowaniu VAT. Teraz jednak fiskus, powołując się na orzecznictwo TSUE, zmienia podejście, uznając, że zarówno kary umowne, jak i odszkodowania wynikające z wypowiedzenia umowy z winy korzystającego, podlegają VAT.
Zasygnalizowane we wstępie świadczenia powstają w następstwie wypowiedzenia umowy leasingu lub najmu z powodu zaległości finansowych po stronie odpowiednio korzystającego i najemcy, którzy zobowiązani są do zapłaty kwoty odpowiadającej co najmniej kwocie kapitału pozostałego do zapłaty z tytułu wypowiedzianej umowy. Oczywiście finalna kwota takiego świadczenia ustalana jest przez finansującego/wynajmującego w oparciu o postanowienia wypowiedzianych umów.
Świadczenia o funkcji odszkodowawczej
Co do zasady, z uwagi na to, że temu świadczeniu w umowach nadawana jest funkcja odszkodowawcza, zgodnie przyjmowano, że nie podlega ono opodatkowaniu podatkiem VAT. W praktyce omawiane świadczenie przyjmuje generalnie jedną z form: albo odszkodowania, albo kary umownej. Sama kara umowna w tym kontekście budziła pewne wątpliwości interpretacyjne, ale w najnowszych interpretacjach organy podatkowe w zakresie kwalifikacji na gruncie podatku VAT zrównywały ją z odszkodowaniem, czyli nie uznawały jej za opodatkowaną podatkiem VAT.
Zgodnie twierdzono, że opłaty naliczane w przypadku rozwiązania umowy z winy jednej, bez akceptacji drugiej strony umowy, pełnią funkcję odszkodowawczą i nie podlegają opodatkowaniu VAT. Podstawą takiego stanowiska było przede wszystkim to, że w takich sytuacjach brak jest świadczenia wzajemnego w zamian za otrzymaną zapłatę (opłatę, odszkodowanie), pozwalającego na uznanie tych czynności za usługę, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Takie świadczenie jest traktowane jako rekompensata czy odszkodowanie na rzecz jednej ze stron umowy w związku z jednostronnym rozwiązaniem umowy i, jako taka, opłata ta nie podlega opodatkowaniu VAT. Co istotne, taką kwalifikację wskazanych kar umownych podzielał również NSA.
TSUE: nie odszkodowanie, a wynagrodzenie
Zagadnieniem kwot należnych z tytułu umowy w związku z rozwiązaniem ważnie zawartej umowy zajmował się również TSUE. Wydał on przed laty dwa wyroki, które przeszły trochę bez echa. W pierwszym z nich, z 2018 r., uznał, że kwotę należną z tytułu niezachowania minimalnego okresu obowiązywania umowy należy postrzegać jako część łącznej ceny za świadczenie usług. Natomiast w drugim z 2020 r. orzekł, że ustalona z góry kwota otrzymywana przez podmiot gospodarczy w przypadku przedterminowego rozwiązania przez jego klienta (lub z przyczyn leżących po jego stronie umowy o świadczenie usług przewidującej minimalny okres związania umowy), która odpowiada kwocie, jaką podmiot gospodarczy otrzymałby w pozostałej części tego okresu w przypadku braku takiego rozwiązania, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług.
Dopełnieniem powyższego był wyrok z 2024 r., w którym TSUE uznał, że przepisy dyrektywy Rady 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że kwotę należną z tytułu umowy w związku z rozwiązaniem przez usługobiorcę ważnie zawartej umowy dotyczącej świadczenia tej usługi, podlegającej podatkowi od wartości dodanej, której świadczenie usługodawca rozpoczął i był gotowy zakończyć, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu dyrektywy 2006/112. Co więcej, TSUE wskazał, że kwota należna usługodawcy odpowiada kwocie przewidzianej w umowie za pełne wykonanie usług po odliczeniu zaoszczędzonych kwot z uwagi na niewykonanie dzieła. Tego świadczenia nie można zatem uznać za odszkodowanie ryczałtowe mające na celu naprawienie poniesionej szkody.
Interpretacja Dyrektora KIS z marca 2026 r. może być sygnałem zmiany podejścia do kwalifikacji na gruncie podatku VAT odszkodowań i kar umownych należnych z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu. Organ powołał się w niej na orzecznictwo TSUE i nie miał wątpliwości w zakresie uznania tego rodzaju świadczeń za podlegające opodatkowaniu VAT.
Fiskus zmienia stanowisko
W kontekście wyroków TSUE otwartym pozostawało pytanie, jak do przedstawionej w nich argumentacji podejdą organy podatkowe, które – jak wspomniano – dotychczas nie miały wątpliwości co do odszkodowawczego charakteru takich świadczeń i zgodnie uznawały, że nie podlegają one opodatkowaniu VAT.
Wydaje się niestety, że taka wykładnia przepisów przechodzi do historii, a Dyrektor KIS zmienia stosowaną przez siebie linię interpretacyjną i przyjmuje dokonaną przez TSUE kwalifikację świadczeń należnych usługodawcy od usługobiorcy z tytułu przedwczesnego rozwiązania umowy o świadczenie usług, uznając, że podlegają one opodatkowaniu podatkiem VAT.
Co istotne, do tej pory nowa wykładnia została zastosowana w kontekście kar umownych z tytułu wypowiedzenia umów najmu nieruchomości (o czym świadczą zmiany interpretacji indywidualnych, których dokonuje Szef KAS). Najgłośniejszym medialnie przypadkiem jest pismo Szefa KAS w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości interpretacji indywidualnej z 2020 r.
Zmiana linii interpretacyjnej dotknęła jednak również umów leasingu, co wybrzmiało w wydanej w marcu 2026 r. interpretacji indywidualnej, w której Dyrektor KIS uznał, że świadczenia z umów leasingu, które zostały wypowiedziane z winy korzystającego, w postaci odszkodowań, podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT. W rozbudowanym uzasadnieniu swojego stanowiska Dyrektor KIS powołał się przede wszystkim na orzecznictwo TSUE i nie miał wątpliwości w zakresie uznania tego rodzaju świadczeń za podlegające opodatkowaniu VAT.
Co dalej?
Obawiam się, że powołana interpretacja Dyrektora KIS może być sygnałem zmiany podejścia do kwalifikacji na gruncie podatku VAT odszkodowań i kar umownych należnych z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu.
Nie wiadomo natomiast, jak do tego zagadnienia podejdą sądy administracyjne. W przeszłości NSA, znając już orzeczenia TSUE w tej materii, wydawał wyroki potwierdzające odszkodowawczy charakter tego rodzaju świadczeń.
Warto jednak cierpliwe poczekać na stanowisko WSA w Warszawie, który zajmie się zaskarżoną przez podatnika interpretacją z marca 2026 r. Orzeczenie zapewne rzuci trochę światła, jak do tego zagadnienia będą podchodzić sądy administracyjne. Natomiast firmy leasingowe powinny poddać ponownej analizie prawnej stosowane przez siebie podejście do odszkodowań i kar umownych z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu na gruncie podatku VAT.
Oczywiście w razie jakichkolwiek pytań pozostajemy do Państwa dyspozycji.
