Powrót do koncepcji uszczelniania fundacji rodzinnych. Zmiany szersze niż wcześniej zakładano?
Jeszcze kilka miesięcy temu mogło się wydawać, że daleko idące pomysły dotyczące zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnych zostały na dobre odłożone na półkę. Tymczasem Ministerstwo Finansów wraca do tematu, a najnowszy projekt nowelizacji przepisów zakłada nie tylko ponowną próbę wprowadzenia proponowanych wcześniej rozwiązań, lecz także szereg dodatkowych ograniczeń, które mogą istotnie wpłynąć na atrakcyjność fundacji rodzinnej jako narzędzia sukcesyjnego i inwestycyjnego.
13 sierpnia 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy o PIT i CIT (UD447), który przewiduje m.in. nowelizację zasad opodatkowania fundacji rodzinnych. Jego kształt wynika z przeglądu funkcjonowania tej instytucji przeprowadzonego przez Ministerstwo Finansów – celem jest dalsze uszczelnienie systemu podatkowego oraz ograniczenie wykorzystywania fundacji rodzinnych w sposób odbiegający od ich sukcesyjnego charakteru.
W praktyce oznacza to powrót do części rozwiązań będących już przedmiotem wcześniejszych prac legislacyjnych, ale również propozycję nowych regulacji mogących ograniczyć korzyści podatkowe wynikające z fundacji rodzinnych.
Podwyższenie stawki podatku dla fundacji rodzinnych
Projekt utrzymuje podstawowe zasady opodatkowania fundacji – dochody osiągane w ramach dozwolonej działalności określonej w ustawie o fundacji rodzinnej nadal mają korzystać ze zwolnienia z CIT, a moment opodatkowania co do zasady pozostanie odroczony do czasu wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów lub wydania jej majątku w przypadku likwidacji fundacji.
Zmianie ma jednak ulec wysokość podatku pobieranego na tym etapie. Projekt zakłada bowiem podniesienie stawki podatku z obecnych 15% do 19%, co zwiększy efektywne opodatkowanie środków przekazywanych przez fundację i niekorzystnie wpłynie na opłacalność niektórych struktur sukcesyjnych.
Powrót do lock-up na przedwczesnej sprzedaży aktywów przez fundację rodzinną
Kolejną z proponowanych zmian jest powrót do koncepcji wprowadzenia trzyletniej blokady, tzw. lock-upu, na nieopodatkowaną sprzedaż aktywów przez fundację rodzinną. Dopiero po upływie tego okresu przy sprzedaży aktywów, takich jak udziały, akcje czy nieruchomości wniesione wcześniej do fundacji rodzinnej, możliwe będzie jej dokonanie bez opodatkowania.
Rozwiązanie to nie jest nowe – było ono już częścią projektu nowelizacji z 17 października 2025 r., o której pisaliśmy w artykule „Fundacja rodzinna jednak bez lock-up na aktywach od września. Czy to ostatni moment na jej założenie?”. Wówczas nie weszło ono jednak w życie z uwagi na prezydenckie weto. Zgodnie z założeniami obecnego projektu trzyletni okres karencji miałby obejmować mienie wniesione do fundacji rodzinnej, otrzymane przez nią nieodpłatnie lub nabyte od podmiotów powiązanych po 31 grudnia 2026 r.
Niekorzystne podejście do najmu krótkoterminowego
Projekt przewiduje także zmiany dotyczące opodatkowania najmu nieruchomości realizowanego przez fundacje rodzinne. Zwolnieniem z CIT nadal mają być objęte przychody z najmu nieruchomości mieszkalnych wykorzystywanych na cele mieszkaniowe. Preferencja nie obejmie jednak najmu krótkoterminowego, który będzie podlegał opodatkowaniu na zasadach ogólnych (podatek CIT wynoszący 19%).
Analogiczne zasady mają dotyczyć również części nieruchomości niemieszkalnych. Projekt zakłada bowiem wyłączenie ze zwolnienia budynków przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania.
Przejawem nadużycia prawa jest koncentracja w fundacji rodzinnej aktywów generujących dochody pasywne (…), przy jednoczesnym ograniczeniu bieżącej dystrybucji tych dochodów do beneficjentów. W takim modelu dochody te są akumulowane na poziomie fundacji rodzinnej, gdzie co do zasady nie podlegają bieżącemu opodatkowaniu, co prowadzi do istotnego odroczenia momentu opodatkowania. Mechanizm ten może być wykorzystywany w sposób odbiegający od celu regulacji, zwłaszcza gdy brak jest rzeczywistej potrzeby długoterminowego reinwestowania środków, a dominującą motywacją jest osiągnięcie efektu podatkowego.
Propozycja zmian wynika z podejścia do najmu krótkoterminowego realizowanego przez fundacje rodzinne, które dotychczas prezentowały organy podatkowe (a które nie zawsze znajdowało potwierdzenie na etapie kontroli sądowo-administracyjnej). Projektowane zmiany wydają się więc próbą rozstrzygnięcia tych sporów poprzez nowelizację przepisów.
Możliwość wycofania nieruchomości z fundacji
Projekt przewiduje jednocześnie rozwiązanie przejściowe mające złagodzić skutki nowych zasad dla fundatorów, którzy wcześniej ulokowali nieruchomości w fundacjach rodzinnych. W określonych przypadkach możliwe będzie nieopodatkowane przeniesienie z powrotem do majątku prywatnego budynków i lokali, które zostaną objęte nowymi regulacjami. Zgodnie z projektem takie wycofanie nieruchomości ma pozostawać neutralne na gruncie CIT, PIT oraz podatku od spadków i darowizn.
Co istotne, przy późniejszej sprzedaży zwróconej nieruchomości do okresu posiadania uprawniającego do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego dla zbycia prywatnych nieruchomości będzie wliczany również czas, przez który składnik majątku pozostawał własnością fundacji rodzinnej. Co do zasady preferencja ta ma obejmować zwroty dokonane do 31 grudnia 2027 r.
Więcej uprawnionych do zwolnienia
Projekt przewiduje również kilka nowych rozwiązań, które nie były dotychczas szerzej sygnalizowane. Jednym z nich jest doprecyzowanie zasad stosowania 25% sankcyjnej stawki CIT nakładanej na fundacje rodzinne prowadzące działalność wykraczającą poza zakres dopuszczony przez ustawę o fundacji rodzinnej. Ministerstwo Finansów proponuje, aby podwyższona stawka obejmowała również dochody osiągane z odpłatnego zbycia walut wirtualnych.
Pozostałe rozwiązania w dużej mierze pokrywają się z kształtem poprzedniego projektu, który finalnie nie wszedł w życie. Chodzi m.in. o:
- rozszerzenie katalogu tzw. ukrytych zysków,
- objęcie fundacji przepisami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC),
- objęcie fundacji regulacjami odnoszącymi się do podatku od niezrealizowanych zysków (tzw. exit tax),
- wyeliminowanie możliwości unikania przez fundację podatku poprzez prowadzenie działalności gospodarczej za pośrednictwem podmiotów transparentnych podatkowo.
Ustawodawca przewidział jednak również rozwiązania korzystne dla części podatników. Planowane jest m.in. rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do zwolnienia w PIT w odniesieniu do świadczeń otrzymywanych z fundacji rodzinnej oraz mienia otrzymywanego w związku z jej likwidacją. Preferencja ma objąć także m.in. dzieci rodzeństwa fundatorów, które obecnie nie są tym katalogiem objęte.
Obecnie projekt znajduje się na etapie opiniowania. Aby zmiany weszły w życie, musi on przejść cały proces legislacyjny – trudno więc ocenić na tym etapie rzeczywistą szansę na jego uchwalenie. Planowany termin wejścia w życie nowych przepisów to 1 stycznia 2027 r.
Autor: Michał Pysiewicz, doradca podatkowy