Węzeł betoniarski – w całości budowla podlegająca opodatkowaniu PoN?
Na gruncie definicji budowli, która obowiązywała do 31 grudnia 2024 r., kwalifikacja złożonych instalacji przemysłowych na gruncie podatku od nieruchomości należała do największych problemem podatników. Regulacje, które weszły w życie od 2025 r., pomimo istotnego rozbudowania definicji budowli, niestety nie wyeliminowały wątpliwości kwalifikacyjnych dotyczących wytwórni mas bitumicznych, węzłów betoniarskich i linii do produkcji kruszywa. Problem pogłębia orzecznictwo sądów administracyjnych, które nie jest w tej materii jednolite.
W jednym z najnowszych wyroków NSA oddalił skargę kasacyjną spółki prowadzącej działalność w branży produkcji betonu, podtrzymując wcześniejsze rozstrzygnięcie WSA w Łodzi oraz stanowisko organów podatkowych. Spór dotyczył podatku od nieruchomości za 2016 r., a jego istotą była kwalifikacja podatkowa węzła betoniarskiego oraz związanych z nim elementów infrastruktury technicznej. Orzeczenie ma istotne znaczenie dla przedsiębiorców wykorzystujących złożone instalacje przemysłowe, ponieważ NSA ponownie doprecyzował zasady identyfikacji przedmiotu opodatkowania w podatku od nieruchomości oraz rozgraniczenia pomiędzy budynkiem a budowlą.
Sprawa miała długą historię procesową. NSA już w 2022 r. uchylił wcześniejszy wyrok i decyzję organu podatkowego, wskazując, że organy błędnie opierały się głównie na funkcjonalnym związku poszczególnych elementów tworzących węzeł betoniarski. W związku z tym Sąd nakazał ponowne zbadanie sprawy i ustalenie, czy sporny obiekt stanowi jeden wyodrębniony przedmiot materialny – jedną rzecz w rozumieniu prawa cywilnego. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, w tym uzyskaniu opinii biegłego, organy uznały, że poszczególne elementy instalacji są ze sobą tak powiązane fizycznie, technicznie i gospodarczo, że tworzą jeden obiekt podlegający opodatkowaniu jako budowla.
Węzeł betoniarski – budynek czy budowla?
Kluczowe pytanie dotyczyło tego, czy węzeł betoniarski należy traktować jako budynek, czy jako budowlę. Spółka argumentowała, że obiekt spełnia cechy budynku, ponieważ:
- posiada fundamenty i dach,
- jest wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych,
- jest trwale związany z gruntem.
Organy podatkowe oraz sądy obu instancji nie podzieliły jednak tego stanowiska. Ustalono, że jedynie część instalacji posiada obudowę wykonaną z płyt warstwowych, natomiast zasadnicza konstrukcja węzła betoniarskiego jest urządzeniem technicznym służącym produkcji betonu. Obudowa pełni wyłącznie funkcję ochronną wobec urządzeń technologicznych i nie może być traktowana jako samodzielny budynek.
NSA zaakceptował ustalenia organów, zgodnie z którymi węzeł betoniarski tworzą między innymi maszyna betoniarska, konstrukcja nośna wraz z pomostami i podestami, fundamenty, zgarniarki, podciągarki kruszywa, instalacje rurociągów i podajników oraz obudowa mieszalnika. Wszystkie te elementy zostały uznane za części składowe jednej rzeczy. Sąd podkreślił, że o kwalifikacji podatkowej nie decyduje wyłącznie związek funkcjonalny czy technologiczny, lecz przede wszystkim to, czy poszczególne części tworzą jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny. W ocenie NSA właśnie taka sytuacja występowała w tej sprawie.
Istotnym elementem wyroku jest również odniesienie się do roli opinii biegłego. Spółka zarzucała, że organy podatkowe nieprawidłowo wykorzystały opinię, opierając na niej swoje rozstrzygnięcie. NSA stanowczo odrzucił te argumenty. Sąd przypomniał, że zadaniem biegłego jest dostarczenie wiadomości specjalistycznych dotyczących cech technicznych obiektu, natomiast kwalifikacja prawna należy wyłącznie do organu podatkowego. W rozpoznawanej sprawie biegły opisał budowę i sposób funkcjonowania instalacji, a organy samodzielnie dokonały oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego. Tym samym nie doszło do naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego.
Organy podatkowe oraz sądy obu instancji uznały, że jedynie część instalacji posiada obudowę wykonaną z płyt warstwowych, natomiast zasadnicza konstrukcja węzła betoniarskiego jest urządzeniem technicznym służącym produkcji betonu. Obudowa pełni wyłącznie funkcję ochronną wobec urządzeń technologicznych i nie może być traktowana jako samodzielny budynek.
Co z kontenerami?
Oddzielnym zagadnieniem były kontenery wykorzystywane w procesie produkcyjnym – kontener sterowniczy, kontener grzewczy wody oraz kontener przeznaczony na domieszki chemiczne. Spółka twierdziła, że powinny być one traktowane jako tymczasowe obiekty budowlane lub obiekty niepodlegające opodatkowaniu jako budowle. NSA nie zgodził się z tą argumentacją, wskazując, że kontenery nie mają cech obiektów tymczasowych, nie są przeznaczone do szybkiego demontażu ani okresowego użytkowania. Sąd zaznaczył jednocześnie, że urządzenia znajdujące się w ich wnętrzu służą funkcjonowaniu całego węzła betoniarskiego, a nie samych kontenerów, co powoduje, że ich wartość powinna zostać uwzględniona przy opodatkowaniu budowli.
W uzasadnieniu NSA zwrócił również uwagę na znaczenie wcześniejszego wyroku wydanego w tej samej sprawie w 2022 r. Sąd jednoznacznie stwierdził, że zarówno organy podatkowe, jak i WSA w Łodzi prawidłowo zastosowały się do wskazań zawartych w tamtym orzeczeniu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy nie oparto się już wyłącznie na kryterium funkcjonalnym, lecz dokonano szczegółowej analizy tego, czy elementy węzła betoniarskiego tworzą jedną rzecz w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. To właśnie ta analiza przesądziła o końcowym wyniku sprawy.
Skomplikowane instalacje bez korzystniejszych zasad?
Omawiany wyrok potwierdza utrwalającą się linię orzeczniczą dotyczącą opodatkowania podatkiem od nieruchomości skomplikowanych instalacji przemysłowych.
NSA po raz kolejny podkreślił, że przy ustalaniu przedmiotu opodatkowania decydujące znaczenie ma identyfikacja wyodrębnionego przedmiotu materialnego, a nie samo techniczne czy gospodarcze powiązanie elementów instalacji. Jeżeli jednak poszczególne części tworzą jedną rzecz i wspólnie składają się na wolnostojące urządzenie techniczne, mogą zostać uznane za budowlę podlegającą opodatkowaniu.
Z perspektywy przedsiębiorców oznacza to konieczność szczegółowej analizy posiadanych instalacji przemysłowych, ponieważ nie każda obudowa lub element konstrukcyjny pozwala na zakwalifikowanie obiektu jako budynku opodatkowanego według korzystniejszych zasad. W rezultacie NSA utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organów podatkowych i sądu I instancji, a skarga kasacyjna spółki została prawomocnie oddalona.
